شبكه خويشاوندي و تاثير آن بر فعاليتهاي جمعي و شيوه عمل گروهي
نویسنده : دکتر حسین شیرزاد
خويشاوندي از ديد جامعهشناسي به معناي مجموعه پيوندهاي عاطفي، اجتماعي و اقتصادي است كه پايگاه افراد و گروهها و حقوق و وظايف آنان نسبت به يكديگر را در رابطه به همبستگيهاي سببي و نسبي موجود در بين آنها تعيين ميكند. افراد و گروههاي مورد نظر به دليل وجود اين نسبتها و روابط با يكديگر نزديكي و پيوند داشته و شبكهاي به نام شبكه خويشاوندي را به وجود ميآورند كه نقش اصلي آن تأمين حمايتهاي لازم از طريق كار گروهي و فعاليت جمعي براي بقاي زندگي اجتماعي اعضاي گروه است.يكي از عوامل مقوم نظامهاي خويشاوندي، ازدواج است كه صرفنظر از ايجاد كانونهاي خانوادگي جديد در داخل شبكه به گسترش خود شبكه نيز منجر ميشود.در برخي جوامع سنتي نظامهاي ازدواج به گونهاي است كه شبكههاي خويشاوندي و مناسبات اجتماعي ويژهاي را پديد ميآورد. شبكة خويشاوندي كه ريشههاي آن در برخي جوامع به كلان و طايفه ميرسد، در كنار خانواده قديميترين نهاد تأمين حمايت اجتماعي جهان را تشكيل ميدهد. در جوامع سنتي اين نهاد علاوه بر اعطاي هويت اجتماعي به افراد، زمينههاي لازم براي بهرهمندي از امكان فعاليت اقتصادي و امنيت اجتماعي لازم براي بقا و استمرار زندگي فردي و اجتماعي را در جامعه نيز تأمين ميكند. در ايران هنوز هم اين شبكه كاركردهاي سنتي تأمين كار گروهي و فعاليت جمعي خود را كم و بيش حفظ كرده است كه اين نشانه استحكام تاريخي كاركرد گروهي اين نهاد و نهادينه بودن نقش اجتماعي آن است. در نظام خويشاوندي ايران (خواه در جوامع شهري و خواه در جوامع روستايي و عشايري) نوع و ميزان بستگي افراد عضو شبكه نسبت به يكديگر از طريق درجهبنديهاي چندگانه مشخص ميشود و قرارگرفتن در هر يك از مدارهاي چندگانه مذكور به معناي دارابودن حقوق و وظايف مشخصي نسبت به يكديگر است. گستردگي اين شبكه و وجود اسامي تعريفي خاص براي هر يك از انواع پيوندها و سطوح بستگي، معرف اهميت و كاركرد اجتماعي اين پيوندها خاصه از حيث ايجاد كار گروهي و برخي حمايتهاي اجتماعي و اقتصادي اساسي و تعيينكننده است. خانواده و كاركردهاي نظام خانوادگي در فعاليتهاي گروهي :تا قبل از صنعتي شدن خانواده و واحد خانوار كاركردهاي وسيع و گستردهاي را به عهده داشتند كه از كاركرد بيولوژيكي مربوط به توليد نسل تا انواع كاركردهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را در بر ميگرفت. پس از بروز انقلاب صنعتي به تدريج تنوع و گستردگي كاركردهاي خانواده كاهش يافت. نخستين تحول در نقش خانوار مربوط به تغيير در كاركردهاي اقتصادي خانوار است و اولين تغيير در اين زمينه به انتقال مكان فعاليت اقتصادي به خارج از خانه مربوط ميشود. اگرچه هنوز در بسياري از جوامع ساده و از جمله در روستاها خانواده منبع و مكان اصلي تحقق برخي كاركردهاي اقتصادي سنتي (كشاورزي و صنايع دستي و سنتي) به شمار ميآيد اما حتي در مورد اين جوامع نيز ميتوان ادعا كرد كه در حال حاضر سهم آن قسمت از فعاليتهاي اقتصادي خانوار كه در داخل خانه صورت ميگيرد نسبت به سهم بخش خارج از خانه بسيار كمتر شده است. به طور كلي نقش اجتماعي خانواده در نظام كار گروهي در راستاي تحقق پنج كاركرد مهم سازمان يافته بود كه تقريباً همه آنها معرف و مبين نقش حمايتي از طرق فعاليتهاي جمعي و گروهي است. اين كاركردها عبارتند از: 1ـ تأمين حمايتهاي فيزيكي، معيشتي و اجتماعي لازم براي كليه اعضاي خانواده.2ـ اجتماعي كردن فرزندان در چارچوب فرهنگ حاكم و شرايط اقتصادي، اجتماعي موجود مثل ساختار اجتماعي، طبقاتي، صنفي و حرفهاي.3ـ تعيين هويت اجتماعي براي اعضاي خانواده بر حسب بستگيهاي خويشاوندي، قبيلهاي، شغلي و محلهاي.4ـ انتقال تجارب حرفهاي مربوط به كسب درآمد.5ـ استمرار حرف و مشاغل از طريق انتقال شغل از پدر و مادر به فرزندان. در مورد نقش خانواده در نظام سنتي ايران بايد اشاره بشود كه فقدان مرزهاي قاطع ميان شهر و روستا از حيث تقسيم كار اجتماعي از جمله عللي بوده كه كاركرد اجتماعي خانواده را در شهر و روستا بسيار مشابه ميساخته است
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر