طرح ايجاد تعاوني‌هاي جامع توليد، فرآوري و توزيع محصولات كشاورزي

نویسنده : دکتر حسین شیرزاد

از اقدامات اساسي در نحوه فرآوري و توزيع محصولات كشاورزي توليدشده توسط تعاونيهاي توليد روستايي، بنيان‌گذاري يك نظام جامع تعاوني توليد، فرآوري توزيع برمبناي اصول و قواعدواقعي تعاوني بوده كه هسته اصلي تشكيل دهنده آن توليدكنندگان عضو باشند. آنچه درگذشته تحت عنوان شركتهاي تعاوني توليد وتوزيع دركشور ما بوجود آمده به هيچ وجه نمايانگر واحدهاي تعاوني اصيل نبوده وتنها عده‌اي از توليدكنندگان بزرگ و سرمايه‌داران وساير واسطه‌ها جهت سودجويي بيشتر و استفاده ازتسهيلات وامكاناتي كه دولت براي واحدهاي تعاوني درنظرگرفته بود ازقبيل عدم پرداخت ماليات وامثال آن چنين واحدهايي تحت عنوان شركتهاي تعاوني توزيع يا توليد مانند مركبات ايجاد نموده بودند.درحاليكه ازطريق تعاونيهاي توليد و توزيع بشكلي كه مورد نظر اين مطالعه است خدمات باارزشي به توليدكنندگان و بخصوص توليدكنندگان خرده‌پا ارائه ميشود بگونه‌اي كه آنان را قادر خواهدساخت، بتدريج درآمد خويش را افزايش داده ودرجهت توليد بيشتر وعرضه محصول مرغوب‌تر ازطريق احداث واحدهاي فرآوري، تبديل ونگهداري محصولات كشاورزي تشويق گردند.توليدكنندگان كوچك كه بصورت انفرادي فعاليت مربوط به فرآوري، نگهداري و بازاررساني محصول را انجام ميدهند بامشكلات متعددي مواجه هستند. درحاليكه توليدكننده خرده‌پاي مرغوبترين محصولات كشاورزي مانند پرتقال ويا نارنگي را توليدمينمايد ولي بعلت حركت محصول از مجاري توزيع نامناسب منافع توليدكنده به حداقل رسيده ومصرف‌كننده نيز حداكثر قيمت رابراي محصول خريداري شده مي پردازد. براي بسياري ازتوليدكنندگان كوچك بعلت آنكه محصولات توليدي آنان ناچيز است هزينه حمل و نقل به نسبت قيمت محصول زيادتر شده ودرآمد كمي از فروش محصولات خود بدست مي‌آورد. علاوه برآن فسادپذيري محصولات ومسافت زيادبين مناطق توليد وبازار از جمله مشكلات ديگريست كه توليدكنندگان بخصوص توليدكنندگان كوچك عضو تعاونيها با آن روبرو هستند. توليدكنندگاني كه بطور انفرادي عمل ميكنند نمي توانند محصولات خودرابطور يكنواخت به بازار عرضه نمايند درحالكيه تقاضا براي محصولات آنان مستمر ميباشد اين عدم هماهنگي بعلت نداشتن انبارويا سردخانه درمحل توليد بوده كه توليدكنندگان كوچك قادربه تهيه آن نيستند.پائين بودن قيمت و تغييرات آن موجبات نگراني توليدكنندگاني را كه به تنهايي عمل ميكنند فراهم مي‌نمايد. اين امر موجب ميشود كه بعلت عدم اطلاع توليدكننده از وضع بازار و نوسانات قيمتها و بي‌اطلاعي از تغييرات عرضه وتقاضا حاصل تلاش ساليانه او عايد افرادي كه مطلقاً در امر توليد شركت ندارند، گردد. خدماتي كه تعاونيهاي جامع توليد، فرآوري و توزيع ميتوانند درمناطق توليد به اعضاء خودعرضه نمايند كليه زمينه‌هاي فرآوري وبازاررساني محصول از قبيل جمع‌آوري،درجه‌بندي،‌بسته بندي،انبارداري، تغيير و تبديل، حمل ونقل و ساير خدمات مانند اعطاي اعتبار و آگاه ساختن توليدكنندگان عضو از وضع بازار و فروش محصول به قيمت مناسب رادر بر مي‌گيرد. بدين ترتيب از فعاليت كليه واسطه‌ها به هر شكل كه درجريان بازاررساني محصولات بيشترين سودرا باكمترين كار بدست مي‌آورند جلوگيري و اصولاً از مداربازاررساني حذف شده وكليه عمليات از مرحله توليد تا خرده‌فروشي بدست تعاونيها كه درواقع همان توليدكنندگان هستند قرار مي‌گيرد. اين شركتها علاوه بر خدماتي كه در زمينه توليد، فرآوري و بازاررساني محصولات انجام ميدهند خدماتي نيز درجهت تهيه عوامل توليد موردنياز توليدكنندگان از قبيل كود،‌بذر، سم، ماشين‌آلات ومانند آن ازطريق خريدهاي دسته‌جمعي ارائه ميدهند. واقعيت اين است كه بسياري از محصولات توليدي كشاورزي تعاونيهاي توليد روستايي از قابليت صنايع تبديلي برخوردارند كه از آن جمله ميتوان به صنايع كنسروسازي، كنسانتره‌هاي ميوه، فرآوري محصولات باغي زراعي و دامي، پنبه‌پاك كني ونخ‌تابي، شلتوك پك كني و فرآورده‌هاي دامي صادراتي اشاره نمود.متمركز كردن اين گونه صنايع تعاونيهاي توليد روستايي نه تنها به كاهش تمركز شهري وافزايش سطح اشتغال روستايي خواهدانجاميد، بلكه موجب كاهش هزينه قيمت تمام شده و كاهش ضايعات نيز خواهدشد، ازطرفي ديگر تمركز صنايع تبديلي تعاوني‌هاي توليد روستايي از ميزان دخالت واسطه‌ها وسلف‌خران ودلالان در توليدات كشاورزي خواهدكاست وبخش اعظمي از ارزش افزوده حاصل از توليدات كشاورزي در تعاونيهاي توليد باقي خواهدماندو به رونق و آباداني روستا وتوسعه تعاونيهاي توليد روستايي خواهد انجاميد.اجراي طرح احداث و استقرار صنايع تبديلي درتعاونيهاي توليد روستايي درصورتي موفق وهدفمند خواهدبود كه براساس ضوابطي علمي ومنسجم به اجرادرآمده باشد ودرسايه يك سياست ارشادي – حمايتي مبتني برانديشه توليد،‌تقويت و هدايت و تضمين گردد