مولفه های مؤثر بر شاخصهاي بهره‌وري آب كشاورزي

مولف : دکتر حسین شیرزاد

توليدمحصول به ازاي يك متر مكعب آب: بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه به ازاي برداشت يك مترمكعب آب كشاورزي حدود 5/0 كيلوگرم محصول خشك به دست مي‌آيد (در كشورهاي در حال توسعه 5/1 ـ 1 كيلوگرم به ازاي هر متر مكعب آب)، ارزش افزوده به ازاي يك مترمكعب آب: ارزش افزوده بخش كشاورزي به ازاي يك متر مكعب آب در سال 72 حدود 240 ريال بوده كه اين شاخص نسبت به بخش صنعت و خدمات بسيار نازل بوده و توان رقابت بخش كشاورزي بسيار پايين است.، بازده ريالي به ازاي واحد هزينه: هزينه انجام شده براي تأمين آب كشاورزي دربين منابع تأمين آب (چاه چشمه و قنات) متفاوت است. بيشترين هزينه مربوط به بهره‌برداري از چاه‌ها و كمترين هزينه مربوط به چشمه و آب مهار نشده در انهار سنتي است. نسبت به بازده ريالي به ازاي يك متر مكعب آب در سال 77 حدود 3/1 مي‌باشد.با توجه به محدود بودن امكانات توسعه منابع آب زيرزميني به علت رسيدن به حد نهايي بهره‌برداري دراغلب دشت‌هاي كشور (و وجود بحران در منابع آبي 120 دشت كشور) تنها گزينه افزايش تأمين آب كشاورزي، مهار آب‌هاي سطحي است كه هزينه آن حداقل 5 برابر هزينه‌هاي موجود خواهد بود لذا: براي حفظ نسبت‌فوق درحدرقم (1)، بازده ريالي آب در كشاورزي نياز به تغييرات اساسي دارد. بازده مصرف‌آب دربخش كشاورزي: در وضعيت موجود بازدهي آبياري در اين بخش حدود 34 ـ 30 درصد برآوردشده‌است وحدود 80 درصد اراضي تحت‌پوشش آب تنظيم‌شده (سدهاي احداثي) كانال‌هاي 3 و 4 ندارد. ارزش بازده نهايي آب: اين شاخص مشخص مي‌كند در صورتي كه مصرف آب يك متر مكعب افزايش يابد، چه مقدار بازده ناخالص مزرعه افزايش مي‌يابد. بر اساس تحقيقات در بسيار از مناطق ايران محصولاتي كشت مي‌شود كه در قبال هر واحد آب، ارزش محصول كمتري توليد مي‌كند. بنابراين باتغيير الگوي كشت امكان ارزش اقتصادي آب و بهره‌وري از آن وجود دارد. در ماده 39 از فصل اول، دولت موظف شده، برنامه توسعه بخش كشاورزي را مشتمل بر محورهاي زير با رويكرد توسعه پايدار، خودكفايي در توليد محصولات اساسي كشاورزي و تأمين امنيت و ايمني غذايي، ظرف مدت 6 ماه پس از تصويب اين لايحه تهيه و از سال اول برنامه چهارم به اجرا درآورد