تبیین مؤلفه هاي تأمين اجتماعي روستايي

نویسنده : دکتر حسین شیرزاد

در مورد مؤلفه هاي تأمين اجتماعي روستايي تقسيم بنديهاي متفاوتي وجود دارد . براساس تقسيم بندي صورت گرفته توسط بانك جهاني مؤلفه هاي مشترك تأمين اجتماعي در مناطق شهري و روستايي در سه بخش : 1ـ مداخلات در بازار نيروي كار ، 2ـ بيمه اجتماعي (شامل مستمري و بازنشستگي) و 3ـ تورهاي ايمني اجتماعي (شامل صندوقهاي اجتماعي) ارايه مي شود . در تقسيمبنديهاي صورت گرفته توسط بانك جهاني ، صندوق بين المللي پول ، ايسنا و بانك توسعه آسيايي ، به دليل وضعيت خاص اقتصادي و اجتماعي در جوامع روستايي كشورهاي آسيايي و به دليل تفاوتهايي در نوع فقر و عمق فقر در اين كشورها ، تأمين اجتماعي روستايي به پنج زيربخش تقسيم شده است : برنامه ها و سياستهاي بازار نيروي كار روستايي به منظور تسهيل اشتغال و ارتقاء كارايي بازارهاي نيروي كار روستايي (تعادل بين تكنولوژي هاي كاربر و تكنولوژي هاي سرمايه بر در جوامع روستايي ، كه شامل جمعيت در سن كار ، كار كن با دستمزد و ... برنامه هاي بيمه اجتماعي روستاييان كه از ريسكهاي ناشي از بيكاري ، بيماري ، ناتواني ، صدمه ناشي از كار در مزرعه و پيري نمايد ؛ شامل بيماران ، سالخوردگان و ... ،همياري (نوين ـ سنتي) اجتماعي و برنامه هاي خدمات رفاهي روستاييان براي اغلب گروههاي اسيب پذيري كه از ديگر وسايل كافي حمايتي برخوردار نمي باشند ؛ (مانند زارعين خرده پا ، زنان سرپرست خانوار روستايي ، خوش نشينان ، از كارافتادگان روستايي ، سالمندان بي سرپرست) . برنامه هاي شناسايي و مكانيابي آسيب پذيري در سطح خرد و منطقه (نشانگرهاي مربوط به روستاهاي در سطح توسعه پايين) ؛ اصطلاحاً برنامه هاي مربوط به مناطق محروم . حمايت از كودكان براي اطمينان از سلامتي و توسعه بهره وري در مورد نيروي كار آينده . در حقيقت ، يك نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي روستايي از مجموعه اي راهبردها ، برنامه ها و فعاليتها براي حفظ سطح درآمد فرد يا خانوار روستايي و تأمين نيازهاي بهداشتي و درماني و ... تشكيل شده است كه مي توان آنها را در سه گروه متمايز طبقه بندي كرد كه عبارتند از : 1ـ راهبردهاي بيمه اي ، 2ـ راهبردهاي حمايتي و 3ـ راهبردهاي امدادي . در بخش روستايي ، بيشتر راهبردها جنبة حمايتي و امدادي دارند . در تحليل وضع موجود ، راهبردهاي حمايتي شامل مجموعه كمك هاي اجتماعي به روستاست كه از سوي سازمان هاي رسمي و غيررسمي ذكر شده به قشرهاي آسيب پذير روستايي ، معلولان جنگي روستايي ، خانوار شهداي روستايي و به افراد بي سرپرست روستايي عرضه مي شود . همان گونه كه پيشتر اشاره شد ، در ايران سازمان بهزيستي ، كميتة امداد ، بنياد جانبازان و بنياد شهيد و مؤسسات خيرية مردمي از جمله سازمان هاي حمايتي روستايي هستند . اما راهبردهاي امدادي ، شامل مجموعه فعاليتهايي مي شود كه در مواقع اضطراري ، اسيب ديدگان حوادث غيرمترقبه طبيعي در روستاها مانند زمين لرزه ، سيل ، خشكسالي و قربانيان رويدادهاي غيرطبيعي چون جنگ (آوارگان روستايي) را بطور مقطعي و موقت مورد حمايت قرار مي دهد . جمعيت هلال احمر از جمله سازمان هاي امدادي است . منابع مالي سازمانهاي حمايتي و امدادي بيشتر از محل اعتبارات دولتي ، كمكهاي داوطلبانة مردمي ، نهادهاي ديني و بنيادهاي خيريه و اوقاف تأمين مي شود . با آنكه هر يك از اين سامزانهاي سه گانة بيمه اي ، حمايتي و امدادي خدمات ارزنده اي به روستاييان عرضه مي كنند ، به علت نبود نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي روستايي ، كارايي لازم و كافي ندارند و به رغم تلاش هاي پراكنده اي كه در جهت رفاه و بهزيستي قشرهاي محروم و آسيب پذير جامعة روستايي به عمل مي آيد و مبالغ معتنابهي كه به صورت انواع يارانه ها توزيع مي شود ، به علت ناهماهنگي و موازي كاري و نبود مديريت منسجم و يكپارچه و كارآمد ، نظام تأمين اجتماعي روستايي هنوز از كارايي لازم برخوردار نيست . 1ـ بازارهاي نيروي كار روستايي توسعه عملياتي فعاليتهايي در جهت بهبود بازار كار روستايي يكي از اجزاي مهم استراتژيهاي كاهش فقر و تسهيل توسعه سرمايه انساني در بخش روستايي است . همچنين اين عمليات به تخصيص منابع سرمايه انساني در مناطق روستايي كشور كمك مي كند چنانكه از آنها در قسمتهايي كه داراي بيشترين بهره وري هستند استفاده شود نتيجه آن بالا رفتن رفاه اقتصادي و تشويق رشد و توسعه روستايي مي باشد . بهبود بازار كار روستايي براي توسعه تأمين اجتماعي روستايي شامل موارد زير است : ارزيابي بازار كار روستايي كه مشخص كننده اين موارد است : روندهاي جمعيتي در روستاها ، بخشهاي جذب كننده نيروي كار در روستا ، بيكاري روستايي ، جريانات مهاجرت روستاييان و اندازه و علل بخش غيررسمي كه مي تواند به تعيين نيازهاي كشور و توسعه آن كمك كند . در سه ماهه اول سال 1381 نرخ بيكاري در مناطق روستايي ايران 3/12 درصد بوده است . (بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران خلاصه گزارش نتايج بررسي اشتغال و بيكاري در مناطق روستايي كشور ، سه ماهه اول سال 1381 ، مرداد 1381 . برنامه هايي براي فعال شدن بازار كار شامل : ايجاد اشتغال مستقيم (ترغيب مؤسسات و بنگاههاي كوچك و متوسط ، كارهاي دولتي) ؛ تغييرات نيروي كار و خدمات اشتغال (خدمات كاريابي و مشاوره) و برقرار كردن ارتباط بين عرضه نيروي كار با تقاضاي آن ؛ برنامه هاي توسعه مهارتها (آموزش و آموزش مجدد نيروي كار ترويج و آموزش كشاورزي) سياستهاي بازار كار فيرفعال شامل : بيمه بيكاري ؛ حمايتهاي درآمدي ؛ چارچوب مناسب قانوني كه يك تعادل بين كارآيي اقتصادي و حمايت از نيروي كار ايجاد كند . چارچوب مناسب قانوني شامل شروطي نظير حداقل سن ، حداكثر ساعت كار و اضافه كاري ، قراردادهاي نيروي كار ، روابط صنعتي ، حمايتهاي ويژه مناسب براي مادران جديد و تداركات ضدتبعيضي در حمايت از زنان و اقليتها مي باشد . در اين ارتباط از بين بردن تمام اقسام كار اجباري و حذف تبعيضات در رابطه با اشتغال و شغل و راههاي از بين بردن كار كودكان مورد توجه است