تعاوني توليد روستايي در ابتدای شکل گیری در دهه پنجاه

گردآورنده: دکتر حسین شیرزاد

تعاوني توليد نوعي بهره‌برداري‌ گروهي از اراضي توسط دهقانان با حفظ مالكيت فردي آنان است. دولت درتأسيس اين واحدها از طريق ايجاد يك سازمان مديريت تجاري و تكنوكراتيك سهم داشته‌است. واحد بهره‌برداري‌ از سطح بالنسبه پيشرفته‌اي از تكنولوژي همراه با يكپارچه‌كردن اراضي برخوردار است شركتهاي تعاوني توليد از سال 1351 به تدريج در نقاط مختلف ايران شكل گرفت و تا سال 1357 جمعاً 39 واحد با عضويت 11200 خانوار تشكيل شد. وسعت اراضي حوزه عمل اين شركتها حدود 57402 هكتار و مساحت اراضي زيركشت آنها حدود 32000هكتار بود. براساس قوانين مربوطه، هدف از تشكيل اين تعاوني‌ها عبارت بود از: يكپارچه‌كردن اراضي مزروعي زارعين، حداكثر بهره‌برداري‌ از منابع آب و خاك كشور از طريق تأسيس شبكه‌هاي نوين آبياري و تسطيح اراضي مزروعي، احداث راههاي ارتباطي بين دهات، آشنا ساختن اعضاء تعاوني‌ها به اصول و شيوه‌هاي جديد كاشت و داشت و برداشت و استفاده صحيح از وسايل و ماشين‌آلات كشاورزي متناسب با شرايط محل و با رعايت نظام تعاوني. فعاليتهاي زراعي درمحدوده روستاهاي عضو در قالب گروههاي تعاوني انجام مي‌گرفت. بدين معني كه تعدادي از دهقانان و خرده مالكان هم‌جوار يك روستا، كه در نسق‌بندي روستا شركت داشتند و قطعات اراضي آن متفرق و پراكنده بود، اراضي مزروعي خويش را يكپارچه و تسطيح مي‌كردند و بهره‌برداري‌هايي با مساحت بين 10 تا 30 هكتار ايجاد مي‌كردند. در هر واحد بهره‌برداري‌ يك نفر ازدهقانان به وسيله سايرين، به عنوان سرگروه انتخاب مي‌شد. در اين واحدها بهره‌برداري‌ به صورت گروهي انجام مي‌گرفت. پس از خاتمه عمليات كشت و كار و فروش محصول، ابتدا هزينه‌هاي توليد و استهلاك و غيره كسر مي‌شد و درآمد خاصل براساس مقررات شركتها به نسبت نسق زراعي و سهم آب بين اعضاء تقسيم مي‌گرديد، كادر سازماني شركت مركب از مجمع عمومي هيئت مديره، مدير عامل و هيئت بازرسان بود كه كادرهاي مالي و فني مركب از كارشناسان و … گروههاي تعاوني را ياري مي‌دادند. در تعاوني‌هاي توليد مبناي مالكيت، خصوصي و فردي بود ولي توليد به صورت گروهي انجام مي‌گرفت. زارعين نه مزد مي‌گرفتند و نه سود ويژه دريافت مي‌داشتند. پس از انقلاب اسلامي تعداد 20 واحد از اين تعاوني‌ها منحل شد و بقيه به حيات خود ادامه دادند