الگوي كشاورزي معيشتي در افريقا

كشاورزي معيشتي در افريقا نه تنها يك نظام بهره‌برداري كه يك شيوه زندگي است. اين نظام اكثريت بزرگي از مردم افريقا را در بر مي‌گيرد. در افريقا نيز يك نظام دوگانه بهره‌برداري وجود دارد. از يك طرف مزارع بزرگ شكر، كاكائو و قهوه در مناطق تحت استعمار مانند كنيا و افريقاي شرقي ايجاد شده‌است و از طرف ديگر تعداد كثيري از خانوارها به زندگي معيشتي ادامه مي‌دهند. نظامهاي بهره‌برداري افريقا داراي چهارخصوصيت عمده است:1ـ كشاورزي به خاطر گذران زندگي؛ 2ـ وجود زمينهاي زياد مازاد بر احتياج؛ 3ـ حق هرخانواده در دسترسي به آب و زمين در نزديكترين منطقه مجاور؛ 4ـ نسبت بالاي زمين به كارگر (برخلاف آسيا). برآيند اين چهار مشخصه، منطقي‌ترين شيوه توليد را به مردم ديكته مي‌كند. براي استفده از عامل كمياب تركه در اينجا نيروي كار است (به ويژه در فصول خاص) و به دليل وسعت اراضي زراعت گسترده رواج يافته‌است و اين درست بر خلاف آسياست كه كمبود مقدار زمين و افزايش جمعيت، كشاورزي عمقي را ديكته مي‌كند. در پاره‌اي موارد به دنبال ازدست رفتن حاصلخيزي خاك خانوار به دنبال خاكهاي حاصلخيزتر، پيوسته درحركت است و محل سكونت خويش را نيز تغيير مي‌دهد. در سالهاي اخير به دليل رواج استفاده از نوعي كود شيميايي حاصلخيزي زمينها تا حدود زيادي حفظ شده‌است. از نظر نظام بهره‌برداري انواعي از نظامهاي تعاوني در بين بهره‌برداران كوچك شروع به نفج گرفتن كرده‌است. نمونه اينگونه تعاونيها را كه هم به طور دستوري از بالا ديكته مي‌شود و هم به طور خود جوش از پايين جوانه مي‌زند مي‌توان در تانزانيا مشاهده كرد. نظامهاي تعاوني دستوري از نوع اسراييل از طرف دولت تأسيس شد. ولي با موفقيت مواجه نبوده‌است. دهكده‌هاي تعاوني تحت نام «عجما» به طور درون‌زا از پايين شكل گرفته و تاكنون موفقيتهاي خوبي را شاهد بوده‌است. انتظار مي‌رود كه بدنبال موفقيتهاي سياسي ملل افريقايي كوششهايي در زمينه تغييرنظامهاي بهره‌برداري موجود به عنوان راهي به‌توسعه كشاورزي در سالهاي آينده به وجود آيد