ترمینولوژی نظامهاي بهرهبرداري كشاورزي
همانطور كه دربخشهای قبلی مسایل مربوط به نظام های بهره برداری در این وب نوشت ، نيز ذكر شد، توصيف بدون تحليل نظامهاي بهرهبرداري گرهي از كار ما نخواهد كشود و اين نيز موضوعي است تحقيقي كه بايد در بررسيهاي تفصيلي آينده به آن پرداختهشود. آنچه در اين قسمت به طور فهرست وار ارايه ميشود فقط از جنبه طرح موضوع و نماياندن ابعاد مسئله مهم است.كلخوز: كلخوز از نظامهاي عمده بهرهبرداري در شوروي است. كلخوز مخفف «اقتصاد جمعي» است و بازمانده تغيير شكل يافته نظام بهرهبرداري ديگري است به نام آرتل كه از اوايل انقلاب شوروي شكل گرفته بود. وسايل و ابزار توليد، مالكيت مشترك دارد. زمين ملي است. اين واحدها در جريان تغييراتي مداوم قرار داشتهاند. دستمزدها ابتدا به طور جنسي از قسمتي از محصول كلخوز و براساس واحد روزـكار پرداخت ميشد ولي از سال 1966 صورت پرداخت نقدي به خود گرفت و دستمزد تضميني اعلام شد. پارهاي از كلخوزها در هم ادغام شدند و به واحدهاي بزرگتر كشاورزي صنعتي تغيير شكل يافتند. پارهاي به همان صورت باقي ماندند و استقلال اقتصادي بيشتري كسب كردند. نحوه استفاده از ماشين ابتدا به صورت درخواست از ايستگاههاي ماشينآلات بود، كم كم كلخوزها اجازه مالكيت ماشينهاي سنگين را به دست آوردند و در تعدادي از آنها ماشينها و ابزار معمولي نيز براي مدتهاي طولاني در اختيار واحد قرار ميگرفت. در حال حاضر اشكال متفاوتي از سازماندهي در كلخوزها وجود دارد. اين اشكال تحت شرايط اقليمي، سياسي و اقتصادي مختلف شكل گرفته است. در هر كلخوز تعداد بسيار كمي زمين در اختيار اعضاء قرار ميگيرد كه به طور شخصي و محدود در آن به زراعت و دامداري ميپردازند.سوخوز: سوخوز بهرهبرداري بزرگي است كه در اكثر موارد بسيار بزرگتر از كلخوزهاست. تحت مديريت دولتي اداره ميشود. سازمان كار آن بسيار شبيه به سازمان كار واحدهاي صنعتي است. برنامهريزي، تصميمگيري و اجرا توسط مديران دولتي انجام ميشود. نيروي كار به صورت روزمزد كار ميكند.كمون: كمونهاي خلق يا مجتمعهاي مردم، نظام غالب بهرهبرداري در كشور چين است كه پس از چندسال آزمودن ساير نظامهاي اشتراكي ايجاد شدهاست. كمونهاي خلق، تشكيلاتي چندمنظوره است و علاوه بر كشاورزي در زمينههاي ديگر نيز فعاليت دارد. كمون حالت يك مجتمع كامل روستايي را دارد و حتي در پارهاي موارد واجد خصوصيات يك مجتمع شهري ميشود. هر كمون تحت نظارت يك كميته اجرايي فعاليت ميكند. امور بهرهبرداري توسط گروهي به نام «گروه توليد» يا «بريكاد توليد» انجام ميشود. بريكاد توليد ملزم بر اجراي طرحهاي ارايه شده از طرف كميته اجرايي است. هر بريكاد توليد به چند دسته مجزا بنام «تيم توليد» تقسيم ميشود. اعضاي كمون در زندگي خصوصي، از آزاديهاي خصوصي برخوردارند. پرداخت دستمزد براساس «بارمكار» انجام ميشود، حدود 5 تا 10درصد اراضي كمونها در اختيار اعضاء قرار ميگيرد ولي حق فروش يا اجاره آن وجود ندارد. ماشينآلات و تجهيزات كشت از طرف بخش صنايع سنگين كه تحت كنترل دولت است تأمين ميشود.شركتهاي تعاوني كار:در يوگسلاوي پس از تجربه نظامهايي مانند كلخوز و مواجهشدن با عدم موفقيت، در سال 1949 شركتهاي تعاوني كار كشاورزي تشكيل شد. اين مرحله اشتراكي شدن توليد نيز جوابگوي انتظارات نبود زيرا مورد استقبال كشاورزان قرار نگرفت و در نتيجه از طرف مقامات مسئول داخلي نيز مورد انتقاد واقع شد. آنها به اصول داوطلبانه بودن و رعايت دموكراسي در تشكيل اين تعاونيها تأكيد ورزيدند. در دهه 1950 نظام اداري حاكم بر بخش كشاورزي ملغي شد و به كشاورزان آزادي خروج از شركتهاي تعاوني كار اعطا شد، حد نصاب مالكيت در بخش خصوصي 10 هكتار زمين قابل كشت تعيين و خريد و فروش آن آزاد شد. ولي اولويت توسعه و گسترش كشاورزي به شركتهاي تعاوني عمومي واگذار شد. در دهه 1970 متوسط زمين واحدهاي بهرهبرداري بخش خصوصي حدود 6/3 هكتار بودهاست.اگروكمبينات: در دهه 1960 در يوگسلاوي بخش كشاورزي از پيشرفتي چشمگير برخوردار بود رشد سرمايهگذاري و توليد افزايش يافت. بخش تعاوني كشاورزي گسترش يافت و واحدهاي وسيع كشت و صنعت به نام آگروكمبينات (1) به وجود آمد. اين واحدها به تدريج واحدهاي صنايع تبديلي محصولات غذايي را نيز كه از تكنولوژي پيشرفتهاي برخوردار بودند در برگرفت. سطح متوسط اين واحدها در اوايل دهه 1970 حدود 800هكتار بود و كلاً 15درصد اراضي كشور را در برميگرفتهاست.سيركل: در لهستان بهترين راه ايجاد ارتباط بين توليدكنندگان خصوصي و بازارهاي تعاوني و دولتي احياء اشكال سنتي تعاوني توليد روستايي تشخيص دادهشدهاست. اين واحدها در كشاورزي از سابقهاي طولاني برخوردارند. يكي از رايجترين انواع اين تعاونيها «سيركلها» است سيركلها يا شبكههاي كشاورزي ارايه دهنده خدمات كشاورزي هستند. اين وظيفه را از طريق ايجاد ايستگاههاي ماشين و راهنمايي كشاورزان در ساير زمينهها انجام ميدهند. در اوايل دهه 1970 تعداد اعضاء سير كل حدود 40نفر بودهاست. براي استفاده از مزاياي مقياس وسيع، سيركلها به طور مشترك از ماشينآلات استفاده ميكنند. تعداد ماشينآلات هر مجتمع بين 10 تا 12 عدد تراكتور و ساير ماشينهاست. دولت از طريق پرداخت وام و ساير كمكهاي مالي تشكيل سيركلها را تشويق ميكند. واحدهاي مشابهي براي ارايه خدمات ساختماني به اعضاء سيركل ايجاد شدهاست. تقريباً كليه خدمات بازرگاني اعضاء از طريق تعاونيهاي فروش به آنها عرضه ميشود.تعاونيهاي نوع فرانسوي: يكي از انواع تعاون دركشاورزي فرانسه شركتهاي تعاوني كشاورزي معمولي است و تفاوتي با ساير كشورهاي غربي ندارد. نوع ديگر، تعاوني كشاورزي گروهي است. اين نوع تعاوني تابع آييننامه خاصي است. از جمله مقررات مخصوص آن، تقسيم درآمد اضافي سالانه به نسبت كار انجام شده و يا ابزار توليد بكار رفته در طول سال ميباشد. مشخصه ديگر اين تعاونيها حسابداري گروهي است. اين واحدها در صورتي تعاوني شناخته ميشوند كه به طور رسمي به عنوان تعاوني به ثبت رسيدهباشند. نوع ديگر تعاوني كه گروه افزايش توليد كشاورزي ناميده ميشود، به صورت مجموعهاي از واحدهاي بهرهبرداري است كه رسماً به عنوان تعاوني به ثبت نميرسد و هريك از واحدها به طور انفرادي پارهاي از عملياتي را كه در زمينههاي گوناگون توليد به آنها واگذار ميشود، انجام ميدهند و در عين حال امور مربوط به واحد بهرهبرداري خود را نيز اداره ميكنند. اخيراً نوع ديگري از تعاوني كشاورزي بنام گروه كشاورزي جمعي در فرانسه ايجاد و براي آن مقررات قانوني خاصي وضع شدهاست. هرگروه متشكل از تعدادي واحد بهرهبرداري است كه مقداري زمين در اختيار دارد. اين زمينها ممكن است به صورت ملكي و يا اجارهاي و يا تركيبي از آنها باشد. كار در بين واحدها تقسيم ميشود و بنابراين موجب افزايش تخصص ميگردد. برنامه كشت طبقه يك طرح اشتراكي و به طريق مكانيزه انجام ميشود پارهاي از فعاليتها مانند دامداري ميتواند به طور مجزا در هر يك از واحدها صورت گيرد. حق مالكيت زمين و ساختمانهاي واگذار شده به تعاوني براي اعضاء محفوظ است. در مواردي هريك از اعضاء متعهد ميشود كه در سال مقدار معيني كار انجام دهد. در ازاي زمين و ابزار واگذار شده به تعاوني اجاره مناسبي پرداخت ميشود. ميزان كار برحسب نمرات معيني تعيين ميشود و عوايد براساس اين نمرات بين اعضاء تقسيم ميشود. يكي از عوامل همبستگي اين گروهها اعتقادات مذهبي است.كيبوتص: كيبوتص نوعي نظام بهرهبرداري اشتراكي در اسراييل است كه با نظامهاي بهرهبرداري اشتراكي كمونيستي شباهتي ظاهري دارد. تعاون از حدود كار دسته جمعي فراتر رفته و دامنه آن به زندگي اشتراكي كشيدهشدهاست. كار براساس تخصص بين اعضاء تقسيم ميشود. هر بخش توليدي توسط رئيس شعبه تخصصي اداره و رهبري ميشود. مدت انتخاب رئيس شعبه يكسال است ولي انتخاب مجدد او بلامانع است. در كيبوتص دستمزد و پاداش پرداخت نميشود. زيرا يك شركت مصرف نيز هست. در كيبوتص اصل اشتراكي «هركس متناسب با امكاناتش و براي هركس بنابراحتياجش» كاملاً رعايت ميشود. زمين كيبوتص جزو ثروتهاي ملي است كه به طور اجارهاي در اختيار آن قرار ميگيرد.مشاو: مشاو نوع ديگري از تعاوني كشاورزي در اسراييل است. اراضي اين واحدها به اجاره 49 ساله در اختيار اعضاء قرار ميگيرد. در مشاو اوديم بهرهبرداري به طور انفرادي صورت ميگيرد. در مشاو شيتوفي بهرهبرداري از زمين به صورت جمعي انجام ميشود. مشاو شيتوفي مانند كيبوتص است ولي زندگي در آن به صورت انفرادي ميباشد.ايهيدو: در اثر اجراي اصلاحات ارضي در مكزيك نوع جديدي از بهرهبرداري رواج يافتهاست كه بنا برسنتهاي كهن امريكاي لاتين ايهيدو ناميده ميشود. اراضي ايهيدو ممكن است به صورت جمعي يا انفرادي مورد بهرهبرداري قرار گيرد. تصميمات مربوط به توليد را مجمع عمومي اتخاذ ميكند، ولي دولت هم ميتواند تصميماتي را به آن ديكته كند. در واحدهاي جمعي نيز اعضاء مقداري زمين شخصي در اختيار دارند. اعضاي ايهيدو زارعين قديمي فاقد زمين هستند پرداخت دستمزد در واحدهاي جمعي براساس تعداد روزهاي كار است و ميزان دستمزد روزانه نيز برابر است. اكثريت اين واحدها را واحدهايي تشكيل ميدهد كه به صورت انفرادي عمل ميكنند.دهكدههاي عجما: در اوايل دهه 1960 گروههايي از كشاورزان در قسمت دوره افتادهاي در جنوب غربي تانزانيا بدون كمك دولت و به طور خودجوش يك نظام تعاوني كشاورزي ايجاد كردند كه در عرض 7 سال 20 دهكده را در برگرفت هريك از اين دهكدهها شامل 20 تا 30 خانوار بود كه زمين را به طور جمعي كشت ميكردند و محصول را به طور مساوي بين خود تقسيم مينمودند. اين نظام كه بنام دهكدههاي عجما ناميده ميشود مبتني بر ويژگيهاي سنتي جامعه تانزانياي قبل از استعمار يعني مالكيت مشترك وسايل توليد در خانواده گسترده، وظيفه مشترك در انجام كار و مسئوليت جمعي در زمينه كمك به سالخوردگان و بيماران است. جزييات خط مشي ايجاد دهكدههاي عجما در سال 1967 دراعلاميهاي موسوم به «سوسياليسم و توسعه روستايي» از طرف دولت توضيح دادهشد. به موجب اين اعلاميه تانزانيا نبايد به عنوان كشوري متشكل از كشاورزان منفرد توسعه يابد، بكله بايد در برگيرنده گروههاي خانواري باشد كه در دهكده با هم زندگي ميكنند و در اراضي مشترك كار ميكنند. هدف اين دهكدهها فعال كردن وتوسعه اصولي است كه خانوار گسترده براساس آن پيريزي شدهاست. نه تنها بازاريابي و خدمات، بلكه توليد و توزيع هم بايد به شكل تعاوني انجام گيرد. درآمد به نسبت انجام كار تقسيم ميشود و تصميمگيري جزو مسئوليتهاي تمام اعضاء است نقش دولت ارايه رهنمودها و تأمين سرمايه و خدمات است. سرمايه بايد به صورت وام باشد نه كمك بلاعوض
1- Agrokombinat
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر