توسعه ارتباطات بین تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی در کشور- بخش دوم
نویسنده : حسین شیرزاد
نویسنده : حسین شیرزاد
مقدمه
ساختار بهينه هر سازمان از جمله سازمان تات، تاحد زيادي وابسته به كاركرد آن سازمان ميباشد.بنابراين، ساختار بهينه براي نظام تات، با يك كارخانه كه كالايي را در خط توليد ميسازد، متفاوتميباشد. سازمان تات از طريق ارتباطات، زارعان را ياري ميكند و اين بدان معني است كه سازمان،خود نيازمند نوعي ارتباطات داخلي كارآمد ميباشد. سازمان تات، زارعان را ياري ميكند تا افكارشان را شكل دهند و تصميمگيري كنند. بنابراين، كاركنان سازمان تات بايد فرايندهاي شكلگيري افكار و تصميمگيري وبويژه مشكلاتي كه زارعان با اين فرايندها دارند را درك كنند. اطلاعات مورد نياز براي درك اين نكته ازطريق اعضاي سازمان بويژه كاركنان ترويج در سطح روستا كه بيشترين تماس را با كشاورزان دارند، بايستي بهسازمان انتقال يابد. بيشتر اطلاعات مورد نياز براي ياري زارعان در حل مسائل آنها از پژوهشها حاصلميشود، اگر چه پارهاي اطلاعات نيز از ديگر زارعان و سيا ستگذاران (مانند پيشبيني قيمتها، سوبسيدها وغيره) بدست ميآيد. چنين اطلاعاتي بايستي با سرعت، دقت و به شكلي كه آنان بتوانند در تماسهايشان بازارعان از آنها بهرهمند شوند، به مروجان انتقال يابد. كارشناسان ترويج اغلب اين اطلاعات را به پيامهايترويجي برميگردانند كه درك و كاربرد آنها در شرايط محلي راحتتر ميباشد. بايستي براي هر رشته، يككارشناس ترويج وجود داشته باشد كه منبع مهم اطلاعاتي براي سازمان ترويج است. هر چند ايجاد كانالهايارتباطي مؤثر ممكن است مستلزم زمان باشد. از اين رو سازمان تات قبل ازهر چيز نيازمند يك نظاممديريت اطلاعات بهينه و كارآمد ميباشند.يكي از شرايط محيطي سازمان تات، بودجه و نيروي انساني آن است كه به نوبهي خود بر هدفهاي سازمانو زارعاني كه به آنها خدمات ارائه ميشود، تأثير ميگذارد. اين محيط همواره در حال تغيير است. بنابراين،سازمان تات بايد از اين تغييرات در طول زمان آگاه باشد، خود را با آنها تطبيق دهد. و يا در جايي كه ممكنباشد، بر اين تغييرات تأثير گذارد پس در ماهيت مديريت تات نوعي مديريت اقتضايي سيال است. مسئوليت اوليه توجه به اين تغييرات محيطي، برعهدهي مديريت سازمان ميباشد، اما ممكن است برخي از اينمسئوليتها را به ديگر كاركنان واگذار كند. اين اطلاعات بايستي به ديگر كاركنان سازمان كه در تصميمگيريبه آن نيازمند ميباشند، انتقال داده شود. محيط سياسي نيز براي سازمان تات، بويژه در كشورهايتوسعهنيافته حائز اهميت است. سياستمداران در پيآنند كه براي كساني كه از آنها حمايت ميكنند، امتيازاتي رابدست آورند. بنابراين، ممكن است سازمانتات را براي ارائه اينگونه پاداشها، تحتفشار قرار دهند.آموزش تكنولوژي نوين كشاورزي، پاداش بشمار نميآيد، در حالي كه سوبسيد براي نهادهها و اعتبارات كمبهره، پاداش محسوب ميشوند. بنابراين، امكان دارد نفوذهاي سياسي به عنوان عاملي در انحراف سازمان تات از نقش ترويجي، آموزشي و پژوهشي آن باشد. به همين دليل، ممكن است نشان دادن اهميت نقش زير نظام هاي آموزشو ترويج دربهبود شرايط زارعان به سياستمداران از اهميت ويژهاي برخوردار باشد .اهميت ارتباطات خوب در درون سازمان تات براي دستيابي به اهداف، مورد تأكيد قرار ميگيرد.انـگيزهي[1] كاركنان تات نيز براي رساندن به اهداف خود بسيار مهم ميباشد. سرپرستي[2] كاركنان تات به دليل پراكنده بودن آنها در نقاط مختلف و انجام فعاليتهاي گوناگون، مشكلتر از بسياري از سازمانهايديگر ميباشد. سازمان تات زماني كارآمد خواهد بود كه كاركنان آن شخصا قانع شوند كه خوب انجامدادن كارشان داراي اهميت است. فزون بر اين، اگر آنها معتقد شوند كه آنچه انجام ميدهند مهم است، احتمالمتقاعد ساختن زارعان براي پذيرش تغيير، بيشتر است، تا زماني كه آنها فعاليتها را به دليل اينكه از آنهاخواسته شده و يا به دليل نياز به حقوق، انجام ميدهند. كشاورزان اغلب به حدكافي حساس هستند كه درككنند چرا مروجان چيزي را به آنها ميگويند (شهبازي، 1369; كرمي، 1367; ايرواني، 1372).هرمحقق ، آموزشگر و مروج كشاورزي براي اينكه بطور كامل در او انگيزه ايجاد شود بايد به روشني بداند كار او چيست و بايدآن را براي زارعان، مهم و براي خودش واقعي بداند. در صورتي كه وي در محدودهي زماني در نظر گرفتهشده و يا با وسايل نقليهي موجود نتواند كار خود را انجام دهد، احتمالا انگيزهاش را از دست خواهد داد. درصورتي كه اطلاعات عرضه شده براي تصميمگيري در مورد هدفها، گروههاي تحتپوشش، پيامها و ورشها مورد استفاده قرار گيرد، احتمال اينكه كار خود را مهم بداند بيشتر است. از سوي ديگر، ويبراي پروژهاي كه معتقد است برمبناي اطلاعات نادرست بنا نهاده شده است، اهميت اندكي قائل خواهد بود.اين منطقي است كه هر محقق ،آموزشگر يا مروج براي خود، ايدههايي در مورد چگونگي جهت توسعهي كشاورزي منطقهي خودداشته باشد و اگر برنامههاي تحقيقي، ترويجي نيز در همان جهت باشد، وي انگيزهاي قوي براي ياري اين توسعه خواهدداشت. بنابراين، مطلوب است كه سازمان تات در تمام سطوح بطور باز برنامههاي توسعهي كشاورزي را بهبحث بگذارد. انگيزهي كاركنان همچنين از نظام پاداش سازمان تات نيز متأثر ميباشد. كه اصولا نياز به كالبد شكافي مديريتي تات دارد كه در اين قسمت بدان ميپردازيم.الفـ مديريت سازمانهاي ترويج:بطور كلي سازمانهاي ناكارآمد ترويج، هم در كشورهاي توسعهيافته و هم در كشورهاي توسعهنيافته يافتميشوند يكي از دلايل ناكارآمد بودن، تمايل به گزينش مديران،برمبناي دانش تكنيكي و بدونتوجه به مهارتها و آموزشهاي مديريتي آنان و در برخي از كشورها عمدتا بهدلايل سياسي است. دليل ديگر اين است كه بوجود آوردن جو سازماني[3] در بسياري از كشورها، تا حديجديد ميباشد. مردم بر اين عادت هستند كه منافع و نيازهاي خود را از طريق كنش متقابل با افراد خانواده،دوستان و نزديكان برآورده سازند. اين كنشهاي متقابل، برمبناي تأثيرات شخصي است و نه بر اين اساس كهفرد بايد با بـر عهده گرفتن نقشهاي ويژهاي، به بهترين شيوهي ممكن در جهت هدفهاي يك سازمانانتزاعي[4] تلاش كند. تغيير در جهت اين نوع روابط شخصي كه لازمهي يك سازمان كارآمد است، نيازمندزمان ميباشد. در حقيقت راهحل منحصر به فردي براي ادارهي يك سازمان ترويج وجودندارد. روش انتخابي وابسته به هدفهاي سازمان، كاركنان و موقعيتي است كه ترويج در آن فعاليتميكند.بيشتر پژوهشها در مورد مديريت سازمانها، در آمريكا و اروپا انجام شده است. نتيجهگيريهاياينگونه پژوهشها اغلب در شرايط كشورهاي توسعهنيافته با فرهنگ و شرايط اجتماعي ـ اقتصادي متفاوت،معتبر نيستند. بنابراين، بيشتر نوشتارهاي موجود، كمتر به اين امر ميپردازند كه سازمانهاي ترويج دركشورهاي توسعهنيافته چگونه بايستي اداره شوند و به جاي آن، به بحث پيرامون اصول انتزاعي[5] پرداختهميشود كه ميتواند مدير ترويج را ياري دهد تا اينكه سازمان را بهتر اداره كند ارتباطاتترويجي، شكلدهي به افكار زارعين و تصميمگيري ساختار سازمان ترويج، وابسته به كاركرد سازمان است.بـ ارتباطات و انگيزش، سازههاي مهمي در ايجاد انعطاف[6] در مديريت ترويج:اگر سازمان ترويج بخواهد در دههي آينده، پيشتاز پيشرفتهاي جديد در كشاورزي باشد، بايستي به هدفهاو گروههاي جديد و به طريق جديدي دست يابد. اين امر نيازمند برنامهي توسعهي سازماني مستمر و سياستياست كه موقعيتهايي را براي پيشرفت تمام مروجان فراهم كند و كساني را كه اين موقعيتها را به شيوهيمؤثري بكار ميبرند، پاداش دهد. بودجهي محدود ترويج بدين مفهوم است كه در بسياري از كشورها،فعاليتهاي كم اهميتتر بايد به جاي آنها كه مفيدتر هستند جايگزين شوند. بنا به نظر من در بسياري از سازمانهاي ترويج، يك و يا چند مشكل زيريافت ميشود:1ـ حقوق كاركنان ترويج اغلب در مقايسه با ديگر سازمانهاي دولتي، اندك ميباشد، در حالي كه مروجانكشاورزي اغلب بايد در شرايط مشكل و دور از تسهيلات فعاليت كنند.2ـ راههاي پيشرفت شغلي، يا اصلا وجود ندارد و يا بشدت براي كاركنان ميداني، محدود ميباشد.3ـ جابهجايي كاركنان ترويج اغلب به دلايل سياسي، زياد ميباشد.4ـ حملونقل، مسئلهاي اصلي است كه ناشي از كمبود بودجهي مسافرت و محدود بودن وسايل نقليهميباشد.5ـ حمايت اندك از كاركنان ميداني:الف ـ از طرف سرپرستاني كه دربرداشتن محدوديتهاي موجود در انجام كار مؤثر، كمك نميكنند.ب ـ از طرف پژوهشگران كه پس خورد از طرف مروج را در انتخاب مسئلهي پژوهش بكار نميبرند وپژوهشهاي اندكي در مزرعهي زارعان انجام ميدهند.ج ـ از طرف عرضهكنندگان نهادهها كه توزيع مؤثر و بهنگام را تأمين نميكنند.د ـ از طرف رسانههاي جمعيه' ـ از طرف آموزش دهندگان كه بر جنبههاي كاربردي موضوعات تأكيد نميكنند.و ـ از طرف ديگر بخشهاي دولتي مؤثر در توسعهي روستايي6ـزارعانخردهپاونيمهوقت[7]وزنان،دسترسيمحدوديبه ترويج دارند 7ـ ديوار ميان بخشهاي مختلف دولتي ميتواند بلند باشد بگونهاي كه همكاري بين آنها را مشكلميسازد. بسياري از روستاييان، درآمد شان از شاخههاي مختلف كشاورزي به دست ميآيد. ساختار دولتيموجود، ايجاد يك برنامهي ترويجي را كه بتواند به شيوهاي به هم پيوسته، كشاورزان را ياري دهد، مشكلميسازد.8ـ مروجان بايد وقت زيادي را صرف نوشتن گزارشهايي كنند كه بندرت براي توسعهي روستايي بكارگرفته ميشوند9ـ برنامههاي ترويج با شرايط محلي در حال تغيير، سازگار نيست و يا تكنولوژي مناسبي براي حل مسائلزارعان وجود ندارد.10ـ به مروجان هميشه كارهاي واقعگرايا نه داده نميشود و براي انجام اين كارها، مسئول قلمداد نميشوند.اغلب شرح وظايف[8] روشني وجود ندارد.11ـ وزارت كشاورزي اغلب مسئول ايجاد اشتغال براي فارغالتحصيلان كشاورزي است. بنابراين، تقريباتمام بودجهي ترويج براي هزينههاي پرسنلي صرف ميشود و بودجهي اندكي براي فعاليتها باقي ميماند كهخود مانع ميشود تا كاركنان، فعاليتي كارآمد داشته باشند. فزون بر اين، گزينش مناسبترين مروجانغيرممكن است. گزارشات رسمي رسيده حاكي از آن است كه در سال 1379 در ايران 7/83 % بودجهعمراني ترويج، ماهيت جاري به خود گرفته است
[1] Motivation
[2] Supervision
[3] Organizational climate
[4] Abstract organization
[5] Abstract
[6] Flexibility
[7] Part time
[8] Job description
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر