سه‌شنبه، اسفند ۱۶، ۱۳۸۴

روش های مطالعه نظام های بهره برداری کشاورزی قسمت سوم


روش مشاهده مشاركتي
در مشاهده مشاركتي به خلاف روشهاي گوناگون مشاهده غيرمشاركتي، ثبت و شمارش رويدادها در حالي انجام مي‌گيرد كه پژوهشگر مي‌كوشد با غوطه‌ور شدن در زندگي روزمره تحت بررسي و انجام دادن كارهاي آنان به معنا و مفهوم رفتار گروه بهتر پي ببرد. به اين اعتبار روش مشاهده مشاركتي در عداد «فنون مطالعات صحرايي نيست. زيرا در اين گونه مشاهدات برنامه‌كاري كه پيشاپيش تعيين شده باشد وجود ندارد. پژوهشگر ماهها و گاهي سالها در ميان مردم مورد بررسي بسر برده در كار و زندگي روزمره آنان شريك مي‌شود. قصد او از اين كار فائق آمدن برقوم مداري (ethnocentrism) يا پيش داوري‌ها و نيز درك و فهم مباني و علل عميق رفتار گروه يا نظام تحت بررسي است
تفاوت اساسي روش مشاهده مشاركتي و مطالعه موردي در نقش پژوهشگر و در داشتن يا نداشتن مشاركت در كارهاي گروه يا نظام مورد بررسي است. اگر پژوهشگر يك دوره كامل زراعي از كاشت تا برداشت را در روستايي بسر برد و تمامي مراحل فعاليتهاي زراعي و نظام متناظر با آن را بررسي كند، بي‌آنكه خود بكار زراعي بپردازد از ريزش و كار او مشاهده مشاركتي نبوده بلكه بيشتر از نوع مطالعه موردي است. ميان مشاهده به معناي تماشاگري محض و كوتاه مدت و مشاهده مشاركتي به معناي عضويت كامل در گروه مورد بررسي به مدت كم و بيش طولاني، مدارج بسياري وجود دارد. در بررسي نظامهاي اجتماعي راه حل بينابين براي مواردي مفيد تواند بود، به ويژه به منظور دست يافتن به ديدگاه كساني كه در امر حفظ يا تغيير نظامهاي بهره‌برداري بيش از همه ذينفع‌اند، يعني كشاورزان و دامداران، بنابراين تا جايي كه شناختن نظرگاه گروههاي اخير نياز به «مشاركت» دارد، كاربرد روش موجه خواهدبود. خاطر نشان كنيم كه روش مشاهده مشاركتي به دليل طولاني‌بودن مطالعات صحرايي بسيار پرهزينه مي‌باشد

هیچ نظری موجود نیست: