صنايع متناسب روستايي
تعاريف رسمي از صنايع كوچك مقياس روستايي بسيار گسترده است وتعريف يكساني كه از لحاظ بينالمللي موردقبول همگان باشد، وجود ندارد. براساس مطالعهاي موردي،بيش از 70تعريف در بيش از 50 كشور در اين زمينه وجود داشته است. از لحاظ كيفي اين صنايع به اين صورت تعريف ميشوند كه فرآيندهاي تصيمگيري روزانه، بريكي يادونفر متمركز شده باشد ويا يك نفر كارآفرين تمام وظايف مديريتي (خريد موادخام، كنترل توليد، تامين مالي، مديريت پرسنل، بازاريابي وغيره) را خود برعهده داشته باشد . از لحاظ كمي نيز با وجود اينكه بعضي تعاريف براساس ميزان سرمايهگذاري، ظرفيت توليدي وتعدادكاركنان ارائه ميشوند، بسياري ازتعاريف ديگر، فنآوري مورد استفاده اين صنايع و ديگر موارد را اساس تعريف خود قراردادهاند. به عنوان مثال،كميسيون اقتصادي سازمان ملل براي آسيا و خاور دور (E.C.A.F.E) صنايع روستايي را به صورت زير تعريف ميكند: ((صنعت روستايي صنعتي است كه توليد فرآوردههاي آن نياز به مهارت داشته و حرفهاي است كه تماماً به كمك اعضاي خانواده جريان يافته و تمام يا قسمتي از وقت آنها صرف اين كار ميشود)) از سوي ديگر امروزه صنايع كوچك مقياس و روستايي مترادف با هم به كاربرده ميشوند. به طور كلي، در تعريف صنايع روستايي ميتوان گفت واحدهايي هستند كه در مناطق يا مراكز روستايي مستقر شدهاندو عمدتاً از نيروي كار روستايي در بخش های تبدیلی ، تکمیلی ، فرآوری ، پسین و پیشین و گردشگری استفاده ميكنند. پيوندهاي بازاري اين صنايع از لحاظ جغرافيايي عمدتاً محدوداست ودر واقع اين صنايع از مواد خام يا توليدات محلي (كشاورزي، جنگلي يامعدني) استفاده كرده ومعمولاً توليدات آنها به بازارهاي محلي عرضه ميشود. صنايع روستايي عبارت است ازصنايعي كه در مرحله گذار (كه يكي از مراحل انتقال تكنولوژي به روستاهاست) به نحوي نقش خودرا (كه همانا آشناسازي و زمينهسازي و ترويج مهارتهاي علمي وفني،آماده سازي جامعه روستايي براي پذيرش و گسترش مراحل قبل از تثبيت صنعت ومرحله تثبيت صنعت در روستاهاست) بازي كندكه بتواندامر توسعه روستايي را(كه همانا ارتقاي اجتماعي واقتصادي روستائيان را هدف قرار ميدهد) تسهيل نمايد.
به عبارت ديگر،صنايع روستايي، صنايع متناسب با مناطق روستايي كشور، در قالب صنايع تبديلي، مواداوليه كشاورزي و صنايع كوچك است كه مكان استقرار آنها در مراكزدهستانها، مراكز بخشها (دهستانهاي مركزي) و روستاهاي اقماري واقع شده است.سازمان صنايع دستي ايران نيز صنايع روستايي را چنين تعريف ميكند:
معمولاً به كليه فعاليتهاي غيرزراعي كه در سطح مناطق روستايي انجام ميگيرد، صنايع روستايي گفته ميشود.
تعريف كميته صنايع روستايي(معاونت صنايع روستايي وزارت جهادسازندگي سابق) نيز چنين بود:
صنايع روستايي، صنايعي هستند كه از ويژگيهاي زير برخوردار باشند:
الف)حتيالمقدور تامين كننده نيازهاي كشاورزي و دامپروري و مكمل و پشتيبان آن بوده، با شرايط جغرافيايي هرمنطقه متناسب باشد و مغاير رشد كشاورزي و دامي نباشد.
ب )حتي المقدور مناسب با احتياجات روستائيان بوده، زمينهساز خودكفايي اقتصادي و صنعتي كشور باشد.
ج )از نظر تكنولوژي درسطحي باشدكه در روستاها قابل ايجاد و بهرهبرداري بوده،به بالارفتن دانش فني روستائيان كمك نمايد.
د ) حتي المقدور سرويس و نگهداري وتعمير آن درمحل امكانپذير باشد.
هـ ) تامين مواد اوليه و ابزارآلات آن حتيالامكان به ترتيب درمحل ويا درمنطقه ويادر داخل كشور ميسر باشد.
- سياستهاي ايجاد صنايع روستايي درمناطق روستايي
الف) انتخاب مكانهاي مناسب درمجاورت روستاهاي مستعد كه داراي تاسيسات زيربنايي، تشكلهاي توليدي مناسب و نيروي انساني مستعد و قابل قبول براي استقرار صنعت ميباشند، جهت ايجادو گسترش مجموعههاي صنعتي (با عنوان بازارچهها وناحيههاي صنعتي كشور)
ب ) كمك به تامين امكانات مناسب زيربنايي نظير راه،آب، برق و مخابرات درمراكز روستايي ونهاد توليد روستايي
ج ) فراهم نمودن تسهيلات امكانات آموزشي، فني وتخصيصي جهت تربيت وتامين نيروهاي موردنياز واحدهاي فرآوري درمناطق روستايي
د ) كمك به تامين اعتبارات وتخصيص وام ازطريق مراكز اعتباري با شرايط آسان و جلب مشاركت فعال بانكها وصندوقهاي قرضالحسنه درجهت حمايت از ايجاد و گسترش صنايع تبديلي درمناطق روستايي
هـ) ارائه خدمات فني نظير طرح تيپ. تهيه مشخصات فني، توجيه اقتصادي طرحها و راهنمايي علاقهمندان به سرمايهگذاري صنعتي درمناطق روستايي بويژه در زمينه صنايع تبديلي ، فرآوري ونگهداري محصولات كشاورزي.
و ) ايجاد هماهنگي درسياستگذاري و برنامهريزي بخشهاي صنايع روستايي وصنايع شهري با وزارتخانههاي ذيربط در راستاي تقويت صنايع تبديلي، فرآوري و...
ز ) اعمال سياست تخفيف يا معافيت مالياتي،براي ايجاد وگسترش واحدهاي فرآوري ونگهداري در نهاد توليد روستايي
ح ) كمك و همكاري باتشكلهاي توليدي كشاورزي در جهت رشدو تامين نيازهاي صنايع روستايي
ط ) ايجاد هماهنگي با دستگاههاي اجرايي ذيربط درامر تجهيزوتخصيص بخشي از ظرفيت صنايع كشور به توليد ابزار وماشينآلات و كالاهاي واسطهاي موردنياز صنايع روستايي به خصوص صنايع تبديلي و فرآوري
ي ) فراهم آوردن تسهيلات لازم براي متقاضيان ايجاد واحدهاي صنايع تبديلي كشاورزي درمناطق روستايي درزمينههاي صدور مجوز وتامين ماشينآلات صنعتي ومصالح موردنياز براي احداث كارگاهها وترغيب وتشويق مردم بومي جهت واگذاري حداكثر نقش در اداره امور صنايع به خودشان
ك ) ايجاد مراكز اطلاعاتي و تحقيقاتي توسط دستگاههاي اجرايي ذيربط، به منظور جمعآوري و تجزيه وتحليل اطلاعات وآمار مربوط به صنايع تبديلي، فرآوري و ارزشيابي اثرات صنعتي كردن روستاها بر محورصنايع غذايي كشور
ل ) فراهم نمودن امكانات لازم جهت رشد و توسعه صنايع تبديلي روستايي ازطريق كمك به تامين مواد اوليه، وسايل وابزار كار و همچنين كمك به ايجاد مراكزي براي ارائه خدمات فني،بازاريابي وگسترش مراكزي براي ارائه خدمات فني، بازاريابي و گسترش نمايشگاهها ومركز فروش توليدات صنايع فرآوري و تبديلي روستايي (بويژه صنايع غذايي) در بازارهاي داخلي وخارجي
م ) فراهم آوردن تسهيلات لازم جهت بهسازي و بهداشتي كردن كارگاههاي صنايع تبديلي، نگهداري و فرآوري درمناطق روستايي
ن )كمك به انجام برنامههاي آموزشي و ترويجي درجهت افزايش كمي وكيفي توليدات صنايع روستايي و ارتقاي سطح تكنولوژي آنها
ق ) هماهنگي و پيگيري با مراكز مربوطه، جهت ايجاد تسهيلات گمركي ومالياتي براي نيازها و توليدات صنايع تبديلي، نگهداري و فرآوري
ت ) فراهم نمودن امكانات وتسهيلات لازم براي روستائيان جهت تجهيز و بهرهبرداري از منابع موردنياز صنايع روستايي
س ) مطرح نمودن لزوم بيمه صنايع روستايي در مراجع مربوطه و هماهنگي در بيمه كاركنان اين نوع صنايع مستقر درمناطق روستايي
همچنين سياستهاي پهن دامنه در زمينه توسعه صنايع روستايي درنهاد توليد بايد مشتمل بر موارد ذيل باشد:
1- سرمايه گذاريهايي درزيرساختهاوخدمات اجتماعي در نهاد توليد روستايي؛
2- سياستهاي قيمت، بمنظور تضمين شرايط مساعد تجاري براي كشاورزان عضو نهاد توليدروستايي؛
3- توزيع گسترده منافع درنواحي روستايي به گونهاي كه تقاضاي موثر و كافي براي احداث صنايع فرآوري ونگهداري پديد آيد؛
4- سرمايه گذاريهاي مستمر كشاورزي در زمينه آبياري،ترويج، پژوهش وتامين اعتبار براي كشاورزان وتشكلهاي توليدي كشاورزي به خصوص نهاد توليد روستايي
طبقهبندي صنايع روستايي
طبقهبندي صنايع روستايي،براساس ملاكهاي متفاوتي صورت ميگيرد.اين ملاكها دربعضي كشورها مشترك ودربعضي ديگر متفاوت است. علاوه براين،در موارد مختلف حجم و اندازه معيني براي طبقهبندي وجود ندارد. مثلاً در يك طبقهبندي كه ملاك سرمايه را مد نظر قرار ميدهد، يك ميليونريال را ملاك صنايع متوسط ميداند، درصورتي كه در كشور ديگر 100 هزارريال، ملاك صنايع متوسط است.
طبقهبندي ديگر نيز از صنايع روستايي صورت گرفته است كه با وضعيت اقتصادي، اجتماعي ايران بيشتر هماهنگي دارد و آن عبارت است از:
الف ) صنايع دستي سنتي؛
ب ) صنايع تبديلي؛
ج ) صنايع خدمات فني و صنعتي روستا.
به عبارت ديگر،صنايع روستايي، صنايع متناسب با مناطق روستايي كشور، در قالب صنايع تبديلي، مواداوليه كشاورزي و صنايع كوچك است كه مكان استقرار آنها در مراكزدهستانها، مراكز بخشها (دهستانهاي مركزي) و روستاهاي اقماري واقع شده است.سازمان صنايع دستي ايران نيز صنايع روستايي را چنين تعريف ميكند:
معمولاً به كليه فعاليتهاي غيرزراعي كه در سطح مناطق روستايي انجام ميگيرد، صنايع روستايي گفته ميشود.
تعريف كميته صنايع روستايي(معاونت صنايع روستايي وزارت جهادسازندگي سابق) نيز چنين بود:
صنايع روستايي، صنايعي هستند كه از ويژگيهاي زير برخوردار باشند:
الف)حتيالمقدور تامين كننده نيازهاي كشاورزي و دامپروري و مكمل و پشتيبان آن بوده، با شرايط جغرافيايي هرمنطقه متناسب باشد و مغاير رشد كشاورزي و دامي نباشد.
ب )حتي المقدور مناسب با احتياجات روستائيان بوده، زمينهساز خودكفايي اقتصادي و صنعتي كشور باشد.
ج )از نظر تكنولوژي درسطحي باشدكه در روستاها قابل ايجاد و بهرهبرداري بوده،به بالارفتن دانش فني روستائيان كمك نمايد.
د ) حتي المقدور سرويس و نگهداري وتعمير آن درمحل امكانپذير باشد.
هـ ) تامين مواد اوليه و ابزارآلات آن حتيالامكان به ترتيب درمحل ويا درمنطقه ويادر داخل كشور ميسر باشد.
- سياستهاي ايجاد صنايع روستايي درمناطق روستايي
الف) انتخاب مكانهاي مناسب درمجاورت روستاهاي مستعد كه داراي تاسيسات زيربنايي، تشكلهاي توليدي مناسب و نيروي انساني مستعد و قابل قبول براي استقرار صنعت ميباشند، جهت ايجادو گسترش مجموعههاي صنعتي (با عنوان بازارچهها وناحيههاي صنعتي كشور)
ب ) كمك به تامين امكانات مناسب زيربنايي نظير راه،آب، برق و مخابرات درمراكز روستايي ونهاد توليد روستايي
ج ) فراهم نمودن تسهيلات امكانات آموزشي، فني وتخصيصي جهت تربيت وتامين نيروهاي موردنياز واحدهاي فرآوري درمناطق روستايي
د ) كمك به تامين اعتبارات وتخصيص وام ازطريق مراكز اعتباري با شرايط آسان و جلب مشاركت فعال بانكها وصندوقهاي قرضالحسنه درجهت حمايت از ايجاد و گسترش صنايع تبديلي درمناطق روستايي
هـ) ارائه خدمات فني نظير طرح تيپ. تهيه مشخصات فني، توجيه اقتصادي طرحها و راهنمايي علاقهمندان به سرمايهگذاري صنعتي درمناطق روستايي بويژه در زمينه صنايع تبديلي ، فرآوري ونگهداري محصولات كشاورزي.
و ) ايجاد هماهنگي درسياستگذاري و برنامهريزي بخشهاي صنايع روستايي وصنايع شهري با وزارتخانههاي ذيربط در راستاي تقويت صنايع تبديلي، فرآوري و...
ز ) اعمال سياست تخفيف يا معافيت مالياتي،براي ايجاد وگسترش واحدهاي فرآوري ونگهداري در نهاد توليد روستايي
ح ) كمك و همكاري باتشكلهاي توليدي كشاورزي در جهت رشدو تامين نيازهاي صنايع روستايي
ط ) ايجاد هماهنگي با دستگاههاي اجرايي ذيربط درامر تجهيزوتخصيص بخشي از ظرفيت صنايع كشور به توليد ابزار وماشينآلات و كالاهاي واسطهاي موردنياز صنايع روستايي به خصوص صنايع تبديلي و فرآوري
ي ) فراهم آوردن تسهيلات لازم براي متقاضيان ايجاد واحدهاي صنايع تبديلي كشاورزي درمناطق روستايي درزمينههاي صدور مجوز وتامين ماشينآلات صنعتي ومصالح موردنياز براي احداث كارگاهها وترغيب وتشويق مردم بومي جهت واگذاري حداكثر نقش در اداره امور صنايع به خودشان
ك ) ايجاد مراكز اطلاعاتي و تحقيقاتي توسط دستگاههاي اجرايي ذيربط، به منظور جمعآوري و تجزيه وتحليل اطلاعات وآمار مربوط به صنايع تبديلي، فرآوري و ارزشيابي اثرات صنعتي كردن روستاها بر محورصنايع غذايي كشور
ل ) فراهم نمودن امكانات لازم جهت رشد و توسعه صنايع تبديلي روستايي ازطريق كمك به تامين مواد اوليه، وسايل وابزار كار و همچنين كمك به ايجاد مراكزي براي ارائه خدمات فني،بازاريابي وگسترش مراكزي براي ارائه خدمات فني، بازاريابي و گسترش نمايشگاهها ومركز فروش توليدات صنايع فرآوري و تبديلي روستايي (بويژه صنايع غذايي) در بازارهاي داخلي وخارجي
م ) فراهم آوردن تسهيلات لازم جهت بهسازي و بهداشتي كردن كارگاههاي صنايع تبديلي، نگهداري و فرآوري درمناطق روستايي
ن )كمك به انجام برنامههاي آموزشي و ترويجي درجهت افزايش كمي وكيفي توليدات صنايع روستايي و ارتقاي سطح تكنولوژي آنها
ق ) هماهنگي و پيگيري با مراكز مربوطه، جهت ايجاد تسهيلات گمركي ومالياتي براي نيازها و توليدات صنايع تبديلي، نگهداري و فرآوري
ت ) فراهم نمودن امكانات وتسهيلات لازم براي روستائيان جهت تجهيز و بهرهبرداري از منابع موردنياز صنايع روستايي
س ) مطرح نمودن لزوم بيمه صنايع روستايي در مراجع مربوطه و هماهنگي در بيمه كاركنان اين نوع صنايع مستقر درمناطق روستايي
همچنين سياستهاي پهن دامنه در زمينه توسعه صنايع روستايي درنهاد توليد بايد مشتمل بر موارد ذيل باشد:
1- سرمايه گذاريهايي درزيرساختهاوخدمات اجتماعي در نهاد توليد روستايي؛
2- سياستهاي قيمت، بمنظور تضمين شرايط مساعد تجاري براي كشاورزان عضو نهاد توليدروستايي؛
3- توزيع گسترده منافع درنواحي روستايي به گونهاي كه تقاضاي موثر و كافي براي احداث صنايع فرآوري ونگهداري پديد آيد؛
4- سرمايه گذاريهاي مستمر كشاورزي در زمينه آبياري،ترويج، پژوهش وتامين اعتبار براي كشاورزان وتشكلهاي توليدي كشاورزي به خصوص نهاد توليد روستايي
طبقهبندي صنايع روستايي
طبقهبندي صنايع روستايي،براساس ملاكهاي متفاوتي صورت ميگيرد.اين ملاكها دربعضي كشورها مشترك ودربعضي ديگر متفاوت است. علاوه براين،در موارد مختلف حجم و اندازه معيني براي طبقهبندي وجود ندارد. مثلاً در يك طبقهبندي كه ملاك سرمايه را مد نظر قرار ميدهد، يك ميليونريال را ملاك صنايع متوسط ميداند، درصورتي كه در كشور ديگر 100 هزارريال، ملاك صنايع متوسط است.
طبقهبندي ديگر نيز از صنايع روستايي صورت گرفته است كه با وضعيت اقتصادي، اجتماعي ايران بيشتر هماهنگي دارد و آن عبارت است از:
الف ) صنايع دستي سنتي؛
ب ) صنايع تبديلي؛
ج ) صنايع خدمات فني و صنعتي روستا.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر